in

Hoe Cumali A. al 17 jaar uit handen van justitie blijft na het wurgen van zijn nichtje in Enschede

Cumali A. uit Steenwijk wurgde in 2004 zijn nichtje Denise Celik in Enschede, vluchtte naar zijn ‘tweede thuis’ Turkije en werd bij verstek in Nederland veroordeeld tot tien jaar cel.

Inmenging van het Ministerie van Justitie en Veiligheid ten spijt, is A. nog altijd niet gepakt. Terwijl de politie precies weet waar de veroordeelde is.

Hoe kan dat? En hoe leg je dat uit aan Heike Celik, de wanhopige moeder van Denise? ,,Ik hoop dat hij in de hel belandt.”

Ze voelt zich nog slechter dan tijdens het laatste gesprek met deze krant, in 2018. Heike Celik, de Duitse moeder van Denise Celik, krijgt sinds de gewelddadige dood van haar dochter iedere dag meer last van haar lichaam.

De stress, de woede richting Cumali A.: het vreet aan haar. Ze slaapt slecht, gebruikt noodgedwongen medicijnen en is nerveus.

Nerveuzer dan ooit. ,,Elke dag besef ik dat hij nog vrij rondloopt in Turkije. Ik hoop dat hij in de hel belandt.”

Misdrijf in het Dish Hotel
In de zomer van 2004 is Cumali A. uit Steenwijk 20 jaar, als hij in Enschede zijn 18-jarige nichtje Denise Celik om het leven brengt.

De neef en nicht hebben een geheime relatie. Denise is op al op 17-jarige leeftijd getrouwd met een Duitse man. Ze wonen in de buurt van Dortmund.

De twee minnaars spreken af in Enschede, halverwege tussen Steenwijk en Dortmund, en boeken een kamer in het Dish Hotel. Kamer nr 1114.

Het is 17 juni 2004, een grauwe, koude dag. Ze bedrijven de liefde, maar ergens gaat het daarna gruwelijk mis.

Cumali wurgt zijn nicht en neemt de volgende dag, alsof het de gewoonste zaak van de wereld is, de trein naar Steenwijk. Het levenloze lichaam wordt pas veel later ontdekt.

Verdachtenbank blijft leeg
Met hulp van zijn familie pakt hij de eerste de beste vlucht naar Turkije. Cumali, die ook de Turkse nationaliteit heeft, is van de aardbodem verdwenen en laat een familie in diepe rouw achter. Nu, 17 jaar later, is hij nog steeds uit handen van justitie.

Justitie zit niet stil na de vondst van het lichaam van Denise Celik. Uiteindelijk wordt Cumali in 2010 bij verstek onherroepelijk veroordeeld tot 10 jaar cel.

Maar de verdachtenbank in de rechtszaal is leeg, er wordt niemand afgevoerd in een arrestantenbus.

Huiszoekingen
De Nederlandse justitie moet nu op zoek naar de verblijfplaats van Cumali. Een lastige klus, ook omdat de Turkse autoriteiten geen onderdanen uitleveren.

Toch weten rechercheurs te achterhalen waar hij ongeveer moet uithangen: ergens in de buurt van de Turkse badplaats Antalya.

Ze komen hem op het spoor door op 27 november 2018 huiszoekingen te doen bij familieleden van Cumali, in Steenwijk en Zwolle.

De buit: nieuw beeldmateriaal van Cumali in Turkije. Hij wordt lachend gefilmd in een auto en geniet in ontbloot bovenlijf van de zon.

De beelden zijn een hard gelag voor moeder Heike Celik. Aan de hand van specifieke kenmerken op de foto’s moeten ze in Antalya zijn genomen. Een hek waarvoor hij poseert, is onmiskenbaar het hek van Kasteel Antalya.

Officieel verzoek
Datzelfde jaar verzoekt de Nederlandse overheid Turkije om Cumali op te sporen, en zijn straf in Turkije te laten uitzitten.

Om het recht zijn loop te laten krijgen, is dit de enige manier, want Turkije levert niet uit. Wat er met dat verzoek is gebeurd en wat er gedaan is om Cumali A actief op te sporen, is niet helder, zo blijkt uit onderzoek van de Stentor.

Het eerste onderdeel dat in dit soort gevallen in actie komt, is het Fugitive Active Search Team NL (FASTNL) van de Landelijke Politie.

Speciaal in het leven geroepen om voortvluchtige veroordeelden, tbs’ers en jeugd-tbs’ers op te sporen.

Wanneer kan een voortvluchtige veroordeelde worden uitgeleverd?
Binnen de EU is uitlevering van een voortvluchtige veroordeelde in de regel geen groot probleem.

De lijnen zijn kort, een opsporingsverzoek wordt meestal snel uitgevoerd met behulp van een Europees aanhoudingsbevel.

In de EU wordt dan niet gesproken van uitlevering, maar overlevering. Lastiger wordt het als er geen heldere afspraken zijn over het uitzitten van een in Nederland opgelegde straf of als een land geen onderdanen uitlevert.

Lees ook  Sow, pikante kerstoutfit van Maxime Meiland mag er zeer zeker wezen

Dat laatste is het geval met Turkije. Opsporingsdiensten zijn dan afhankelijk van de politieke wil van het betreffende land.

Voor zaken als moord, doodslag, verkrachting of mensenhandel geldt in Nederland geen verjaringstermijn. Zolang hij niet is gepakt, blijft Cumali A. dus op de opsporingslijst staan.

Op de korrel
Dennis Janus van de Landelijke Politie spreekt namens FASTNL, maar wil niet veel kwijt over de zaak.

Wél dat Cumali in beeld is en dat het team weet waar hij ongeveer uithangt. ,,Uit onderzoek weten we waar hij zich mogelijk ophoudt.

Ik kan je verzekeren dat het hele team niets liever wil dan de man zo snel mogelijk achter de tralies te krijgen.

Maar we zijn afhankelijk van de politiek en de betrekkingen tussen Turkije en Nederland. Daar gaan wij niet over. Maar we hebben hem op de korrel.”

”Het lijkt dat A. leeft als een god in Frankrijk, maar hij moet ieder moment van de dag over zijn schouder kijken.”
– Dennis Janus, Landelijke Eenheid

,,Het lijkt dat A. leeft als God in Frankrijk, maar hij moet ieder moment van de dag over zijn schouder kijken.

Het kan zomaar zijn dat de Turkse autoriteiten morgen besluiten tot actie over te gaan, dan heeft hij een probleem.

Voor het beeld: FASTNL heeft dit jaar al honderd mensen opgespoord die zich aan hun straf hebben onttrokken.”

Reactie vanuit Turkije?
We zetten onze correspondent in Turkije in om bij de autoriteiten daar te achterhalen wat de stand van zaken is.

Wat is er gebeurd met het Nederlandse verzoek om Cumali achter Turkse tralies te zetten? Weken later heeft de correspondent, ondanks meerdere verzoeken, nog steeds geen antwoord.

De deuren gaan niet wagenwijd open in Turkije als buitenstaanders zich met het justitiële apparaat willen bemoeien. Dat weet ook Ben Bot, voormalig minister van Buitenlandse Zaken.

Hij kent het land als geen ander, was er ambassadeur van 1986 tot 1988 en was als permanent vertegenwoordiger van Nederland in de Europese Unie (1992-2003) nauw betrokken bij de mogelijke toetreding van Turkije tot de EU. De vraag die we hem voorleggen is simpel: waarom zit Cumali A. niet in een Turkse cel?

Lastige weg
,,Turkije is een land waar verantwoordelijkheden en beslissingsbevoegdheden niet altijd meteen helder zijn. Je moet de weg weten, zogezegd.

De juiste rechter, juiste officier, invloedrijkste politicus. Dan krijg je zaken in beweging, maar dat is een heel lastige weg. Een lange weg ook. Als je dat pad niet weet te bewandelen, krijg je weinig gedaan.”

,,De grondhouding in Turkije is dat andere landen geen zeggenschap hebben over Turkse onderdanen, ook al begaan deze in het buitenland een delict en zijn ze daarvoor veroordeeld.

Het gewicht van een oordeel van een Nederlandse rechter weegt in Turkije minder zwaar dan in Nederland, is mijn ervaring.

Vaak is de gedachte: ‘Dat is in Nederland gebeurd en kunnen we wel vertrouwen op een Nederlandse rechter?’

Erdogan
,,Verder is het rechtssysteem in Turkije behoorlijk uitgekleed. Veel capabele rechters, advocaten en officieren zijn door Erdogan of gevangen gezet of ontslagen.

Hun plaats is ingenomen door loyale volgelingen van Erdogan. Zijn antiwesterse, of sterker nog, anti-Nederlandse houding klinkt nu door in veel facetten van de Turkse maatschappij.

Dat maakt medewerking aan het Nederlandse verzoek niet makkelijker. Ten derde is het in Turkije zo dat als je veel geld, invloed en macht hebt je veel zaken kunt regelen. Ik weet niet hoe dat met deze veroordeelde zit, maar dat is een factor van belang.”

Umut Ural is strafrechtadvocaat in Enschede. Hij weet meteen waar het over gaat als de zaak Cumali A. wordt voorgelegd.

Hij had ten tijde van de moord ongeveer dezelfde leeftijd als Cumali en hij heeft ook een Turkse achtergrond.

Geen vrees voor straf
Ural bevestigt het beeld dat voormalig minister Bot schetst: ,,Als er geen hoog politiek spel wordt gespeeld, krijg je in dit soort zaken weinig voor elkaar.

Ik sta verschillende cliënten bij die in Nederland ook onherroepelijk zijn veroordeeld en in Turkije zitten.

Ze hebben helemaal niet het idee dat ze in Turkije moeten vrezen voor executie van in Nederland opgelegde straffen.”

Cumali is niet de enige voortvluchtige veroordeelde in Nederland. In 2020 kwam een rapport uit dat in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie en Veiligheid is uitgevoerd: Aanpak van de voorraad openstaande vrijheidsstraffen.

Lees ook  Waar blijft een scheet als je hem niet laat?

Op 1 januari 2020 stonden iets meer dan tienduizend vrijheidsstraffen open. Van de onvindbare veroordeelden bevindt 90 procent zich in het buitenland.

De onderzoekers nemen aan dat de helft zich binnen de Europese Unie bevindt. 174 veroordeelden met de Turkse nationaliteit zijn voortvluchtig.

Het aantal Nederlanders dat op de vlucht is voor een gevangenisstraf, is 533, het aantal Roemenen bedraagt 1520.

De zaak Saban B.
Een geruchtmakende zaak waarin een voortvluchtige veroordeelde wél zijn straf uitzit in Turkije, is de zaak van Saban B.

Hij werd in Nederland in 2010 veroordeeld tot 7 jaar en 9 maanden cel voor vrouwenhandel, mishandeling en het leidinggeven aan een criminele organisatie.

Hij verdiende er miljoenen mee. Saban B. opereerde extreem gewelddadig in de Amsterdamse prostitutiewereld.

Vrouwen werden zwaar mishandeld en gebrandmerkt met tatoeages. Saban B. keerde niet terug van een verlof dat was verleend om zijn pasgeboren kind te zien.

Hij vluchtte naar Turkije. Daar werd hij in 2016 door de Turkse autoriteiten opgepakt, in eerste instantie voor misdrijven die hij in Turkije had begaan. Ook hij verbleef in de Turkse badplaats Antalya.

Druk
Waarom wordt iemand als Saban B. wel door de Turkse autoriteiten opgepakt en Cumali niet? Bot: ,,Vaak heeft dat te maken met beeldvorming.

Saban B. kreeg veel aandacht in de pers, ook internationaal. Dat kan maken dat de Turkse autoriteiten gaan bewegen.

Maar als die druk van buiten er niet is, is er de hoop dat het allemaal vanzelf overwaait. In dat licht is het enige advies dat ik kan geven: blijf druk zetten op de Turkse autoriteiten.”

Wordt er genoeg druk gezet door Nederland op de Turkse autoriteiten? Die vraag leggen we neer bij de Nederlandse Ambassade in Turkije en bij het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Ook hier is het lang wachten op heldere antwoorden op die ene simpele vraag: Waarom loopt Cumali A. nog vrij rond en wat is er tot zover gebeurd met het verzoek van Nederland om hem in een Turkse cel zijn Nederlandse straf te laten uitzitten?

De ambassade verwijst al snel naar het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Na lang wachten komt er een kort bericht van die zijde: het ministerie reageert niet op individuele zaken.

Ezel
Ben Bot vertelt over een zaak die hij zelf meemaakte in Turkije. Weliswaar niet van deze ernstige aard, maar wel typerend.

,,Tijdens mijn ambassadeurschap kreeg ik een telefoontje dat ergens in de provincie een Nederlandse professor betrokken was bij een verkeersongeluk.

De man had een ezel doodgereden. De ezel was voor een kar gespannen en was slecht zichtbaar, want er werd geen verlichting gevoerd.

De politie komt erbij, maar de officier van justitie was op dat moment voor enkele weken afwezig. De politie besluit de man in de cel te gooien.

Ik heb hemel en aarde moeten bewegen om de juiste mensen te kunnen bereiken. De man die de zaak kon oplossen, was een rechter die ergens op het strand lag.

De professor zat al die tijd in een Turkse cel. Voor een dode ezel. Uiteindelijk is met betaling van een paar honderd euro de zaak afgedaan.”

Hel voor moeder
In Duitsland, in een plaatsje onder de rook van Dortmund, gaat moeder Heike Celik door een hel. De hel die ze Cumali toewenst.

Door het noodlot is ze naast Denise ook haar andere twee kinderen kwijtgeraakt. Vooral de dood van Denise laat haar echter niet los.

Omdat ze in de periode voor het misdrijf Cumali nota bene onderdak verleende, alsof het haar eigen zoon was. En omdat het recht z’n beloop niet krijgt.

De muren van haar woning zijn ‘behangen’ met tientallen foto’s van haar kinderen. De mooiste foto’s ook van Denise, die als een soort stralende zon de huiskamer in blikt.

Desondanks is de kamer gevuld met woede, woede richting Cumali. ,,Hij viert feest, ik zit in de ellende.”

Het liefst zou ze zien dat hij een gruweldood sterft. ,,Geen straf is te hoog voor hem. Ik wacht elke dag op een telefoontje: We hebben hem!”

De poes van mijn vriendin ruikt naar ui en vis, omdat ze maar eens in de twee weken doucht

Nicole (42): “haar vrouw was akkoord en dus gingen wij na maanden éindelijk met elkaar naar bed”